Trên đời làm gì có luật như vậy: Khi lao động nhập cư bị tước quyền rời bỏ nơi làm việc

“Trên đời làm gì có luật như vậy?” – nhưng thực tế, có rất nhiều luật như thế

Câu nói “Trên đời làm gì có luật như vậy” là điều chúng ta thường nghe hoặc chính mình thốt ra. Thế nhưng, trong thế giới pháp luật, có không ít điều phi lý tồn tại. Các luật sư qua những vụ án hình sự, dân sự… đã phản chiếu phần nào bộ mặt xã hội.

Mới đây, tại thành phố Naju (tỉnh Jeonnam, Hàn Quốc), một đoạn video gây phẫn nộ được công bố: một lao động nhập cư bị trói bằng màng nilon, treo lơ lửng trên xe nâng tại một nhà máy sản xuất gạch. Người quản lý – một nam công nhân Hàn Quốc – vừa quay phim vừa buông lời mỉa mai: “Phải nói là mình sai chứ”.

Khi đoạn video lan truyền, dư luận bùng nổ phẫn nộ. Tổng thống Lee Jae-myung cũng đăng tải trên mạng xã hội, lên án đây là: “hành vi bạo lực không thể dung thứ đối với nhóm yếu thế và là sự vi phạm nhân quyền trắng trợn”.

Bộ Lao động – cơ quan có trách nhiệm thanh tra, giám sát các cơ sở sử dụng lao động nước ngoài – đã vội vã cử đoàn kiểm tra. Thống đốc tỉnh cũng trực tiếp đến gặp nạn nhân và hứa tìm cho anh một công việc mới. Kịch bản quen thuộc lại tái diễn: một vụ bê bối nghiêm trọng được phanh phui, dư luận phẫn nộ, Tổng thống lên tiếng, và chính quyền nhanh chóng giải quyết theo kiểu tình thế.

Suốt 21 năm kể từ khi chế độ cấp phép sử dụng lao động nước ngoài (Employment Permit System – EPS) được triển khai năm 2004, các vụ xâm hại nhân quyền của lao động nhập cư vẫn liên tục tái diễn, chỉ được xử lý kiểu đối phó. Liệu lần này có thể tạo ra thay đổi mang tính căn cơ?

Hệ thống cấp phép lao động: vì quốc gia hay vì chủ sử dụng?

Chế độ cấp phép lao động (EPS) được Hàn Quốc áp dụng từ năm 2004 với mục tiêu giải quyết tình trạng thiếu nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như trong nông – ngư nghiệp. Mỗi năm có hơn 100.000 lao động nước ngoài được đưa vào để lấp đầy khoảng trống lao động.

Khác với chế độ “giấy phép lao động” ở nhiều quốc gia, EPS cho phép người chủ mới là trung tâm: nhà nước cấp phép cho doanh nghiệp được thuê lao động nước ngoài, chứ không phải cấp phép cho chính người lao động. Vì thế, EPS mặc nhiên tước đi quyền tự do rời bỏ nơi làm việc của lao động nhập cư, với lý do phải bảo vệ lợi ích quốc gia.

Thế nhưng, đây rõ ràng là ngụy biện. EPS không chỉ hạn chế quyền rời bỏ nơi làm việc, mà còn tước luôn quyền lựa chọn công việc tiếp theo. Người lao động nhập cư không thể tự do tìm kiếm một công việc tốt hơn – với môi trường lao động lành mạnh hơn hoặc mức lương cao hơn – bởi việc phân bổ lại nhân lực hoàn toàn do Bộ Lao động kiểm soát.

Ngay cả khi được cho phép rời bỏ nơi làm việc, họ vẫn bị giới hạn bởi sự độc quyền môi giới của Bộ Lao động. Họ không thể chắc chắn rằng công việc kế tiếp sẽ tốt hơn công việc hiện tại. Ngoài ra, trong thời hạn làm việc hợp pháp 4 năm 10 tháng, người lao động có thể mất 2–3 tháng không lương để chờ phân công lại. Nếu quá 3 tháng vẫn chưa tìm được nơi tiếp nhận, visa sẽ bị hủy.

Trong tình thế hiểm nguy như vậy, việc một lao động dám “bỏ trốn” khỏi chỗ làm đồng nghĩa với một lời kêu cứu:
“Tôi không thể tiếp tục sống như một con người trong điều kiện này nữa.”

Liệu việc ngăn chặn tiếng kêu cứu ấy, nhằm bảo vệ lợi ích của một số chủ sử dụng lao động, có thể được chấp nhận trong một xã hội văn minh – nơi chế độ nô lệ đã bị xóa bỏ? Và đó có thực sự là “lợi ích quốc gia”? Hay chỉ là lợi ích ngắn hạn của một số ông chủ tồi?

Thực chất, cho phép lao động nhập cư rời bỏ doanh nghiệp độc hại để đến những nơi đang thiếu nhân công mới chính là lợi ích chung của các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như của cả quốc gia.

Đã đến lúc chấm dứt một “luật phản văn minh”

Đoạn video gây sốc về lao động nhập cư bị xâm hại nhân phẩm một lần nữa khiến chế độ cấm lao động nhập cư rời bỏ nơi làm việc trở thành tâm điểm tranh cãi. Liệu Hàn Quốc có đủ quyết tâm để chấm dứt một hệ thống phản văn minh này, hay mọi chuyện lại chỉ dừng lại ở việc giải cứu cá nhân nạn nhân, như bao lần trước?

Đừng để bị mê hoặc bởi “huyền thoại” rằng “cho phép lao động nhập cư tự do rời bỏ nơi làm việc sẽ làm đất nước sụp đổ”. Ngược lại, cải cách để bảo đảm quyền tự do di chuyển việc làm cho lao động nhập cư mới thực sự là con đường đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, cho nền kinh tế, và cho quốc gia.

Đã đến lúc xã hội Hàn Quốc phải trả lời một câu hỏi căn bản: ta muốn tiếp tục duy trì một hệ thống lấy sự tước đoạt nhân quyền của lao động nhập cư làm nền tảng, hay ta muốn bước tới một xã hội văn minh hơn, nơi quyền con người không bị đánh đổi cho lợi ích ngắn hạn? Vụ việc ở Naju chỉ là bề nổi của tảng băng. Nếu không cải cách, bi kịch sẽ còn lặp lại.

Theo Naver - Biên tập Kim Chi Nha